Geschiedenis Gelderland

Deze website bevat verhalen uit de geschiedenis van Gelderland. Elk verhaal op deze website is ondergebracht bij een specifiek thema.

Bij de keuze van de thema's is uitgegaan van typerende Gelderse onderwerpen zoals geloof, zorg, oorlog, volkscultuur en onderwijs. Daarnaast vindt u een aantal algemene thema's als kunst en cultuur, personen of landschap.

Natuurlijk zijn aan veel verhalen meerdere thema's te hangen, voor de helderheid van deze website hebben we geprobeerd elk verhaal bij een zo specifiek mogelijk thema te plaatsen.

U kunt reageren op de verhalen en wij zijn benieuwd naar uw aanvullingen.

Zandwinplassen rondom Wijchen Gemeente Wijchen.jpg
Zandwinplas
Voor de aanleg van de snelwegen A326 en A73 en vooral ter hoogte van nieuwe knooppunten was veel zand nodig. Zo ligt de A326 tussen...
Ingang Sjoel
Het poortje van de Sjoel
Dit poortje is tot in de Tweede Wereldoorlog de toegangspoort van de Sjoel (synagoge) geweest. Boven het poortje is een ovalen ...
Slot Doddendael in Ewijk (Foto: Peter van der Wielen)
Een vriendenboekje uit Slot Doddendael
Vierhonderd jaar geleden liet Johan van Stepraedt, heer van Slot Doddendael bij Ewijk, zijn familie vereeuwigen op negen schilderijen. Neerlandici van de Radboud Universiteit hebben...
Mannen dragen de kist
Over overlijden in Nunspeet
"Als iemand overleden was deed de familie de ogen dicht wanneer ze open waren en legden er een munt op. Ze deden...
Het boerderijtje met de grote schuur © Hans Barten
Boerderij Vijf Akkers
Het monument is een kleine hallehuisboerderij met een middenlangsdeel, gebouwd rond 1900. Het heeft een zadeldak met wolfseinden en is bovenaan met riet gedekt...
De toren van fort Asperen (Bron: Wikimedia, HenkvD)
Het bestaansrecht van de waterlinie
Mitrailleurschutter Wim Schilder vertelt over zijn ervaringen op fort Asperen. De video is onderdeel van een reportage over de Nieuwe Hollandse...
Wageningers zoeken onderdak in de dorpen op de Veluwe. Vluchtelingen op boerenwagens in oktober 1944. © Collectie Gemeentearchief Barneveld
Alweer evacueren
Hier woonde in september 1944 de kinderboekenschrijver Piet de Rover. 1 oktober 1944 wijzen de Duitsers Wageningen en omgeving aan als spergebied. Dat betekent dat...
Luchtfoto van Baak uit 1952, met daarop de belangrijke gebouwen in Baak. Nummer 1 is de Waag, 2 de winkel van Schooltink en 3 HCR Herfkens.
Herinneringen aan de bevrijding van Baak
In Baak zijn er veel slachtoffers gevallen rond de bevrijding op tweede paasdag, 2 april 1945.
De kerktoren van Acquoy staat 115 cm uit het lood.
De toren van Pisa
Het dorpsgezicht van Acquoy is een beschermd dorpsgezicht. Het dorp ligt aan een zij-arm van de Linge, die nu is afgesneden en daarom ook wel...
Buitenzorg Ede Foto: Gemeentearchief Ede
Hotel Buitenzorg in Ede
Paula Pieterse, dochter van de eigenaren van Hotel Buitenzorg, vertelde haar persoonlijke verhaal: "Mijn ouders kochten het hotel in 1916; drie...
Huis te Leur
Heerlijkheid Leur
Er zijn tekenen, maar geen bewijzen dat Leur een motteversterking heeft gehad. Achter het kerkje van Leur ligt een kunstmatig opgeworpen heuvel. De gracht om...
Vergif
Jonker Ernst Mom
Jonker Ernst Mom is in 1564 landsheer van Avesaeth bij Didam. Hij is een telg uit een rijk geslacht, die als vrijgezel als een playboy...
Hoofdgebouw van Huis de Parckelaer © Kasteelbeer CC-BY-SA
Huis de Parckelaer in Voorst
In een ontginningsgebied van broeklanden ligt ten noordoosten van Twello het huis De Parckelaer. Het eerste huis is waarschijnlijk in de tweede helft van de...
De achterzijde van Huize De Brink (Bron: archief Stichting Oud Nijkerk)
Huize De Brink, een huis met adellijke bewoners
De achterzijde van Huize De Brink in 1883. Huize De Brink was het woonhuis van een adellijke familie. In het Gelders ...
Plattegrond met komafwateringsgeul de Kleine Elst. Bron RAAP
De Kleine Elst, bittere noodzaak
Wijchen ontstond op stuifduinen, die ontstaan zijn in de laatste IJstijd, tienduizend jaar geleden. Omdat de ondergrond van Wijchen bestaat uit een keiharde leemlaag stroomt...
1928. Tijdens de opgravingen op de Ginkelse Heide te Ede o.l.v. kapitein H.J. Bellen. V.l.n.r. notaris W.F.J. Fischer; zoon van kapitein H.J. Bellen; zoon van W.F.J. Fischer; dochter van kapitein H.J. Bellen; H. Staf (rentmeester met strohoed); zittend in de kuil: kapitein H.J. Bellen; naast H. Staf staan boswachter P. Koudijs en W.F.C.H. Graaf Bentinck, heer van Kernhem. De gravers zijn vader en zoon Van Steenbeek (foto: archief Historisch Museum Ede).
Kapitein Bellen
De man die zich voor de Tweede Wereldoorlog heeft beziggehouden met het opgraven van grafheuvels in Ede en omstreken, was kapitein Bellen.
Zijdewende Begijnenstraat ten oosten van Ewijk en Beuningen. © Gemeente Beuningen
Zijdewende ten oosten van het dorp
De eerste kaden ter bescherming tegen het water van de Waal lagen oostelijk van de dorpen Ewijk en Beuningen, stroomopwaarts en worden zijdewenden (ook wel...
Het verhaal van de viswijven op een deurkalf
Strijd om de mijter
In de late middeleeuwen is de Utrechtse bisschop oppermachtig. In het omvangrijke bisdom heeft hij kerkelijke, maar ook wereldlijke macht. Een belangrijke en gewilde baan...
De tabaksdoos (Bron: CollectieGelderland, Museum Arnhem)
De tabaksdoos van schipper Gerrit de Veer
Tabaksdozen zijn er in vele variaties, van eenvoudige gebruiksvoorwerpen tot ware pronkstukken. Ze zijn bedoeld om tabak in te bewaren, maar sommige hebben ook een...
In het kader van een lobby voor een Waalbrug bij Nijmegen werd in 1909 deze kaart uitgegeven, met de nog niet bestaande nieuwe brug als ontbrekende schakel © Museum het Valkhof, I. Jansz, 1909
De Waal als barrière
Toen Nederland nog grotendeels bedekt was met moerassen en bossen, vormden rivieren de verbindingen tussen verschillende streken.
Het Rhedens te Dieren
Onderwijs en opvoeding
Het onderwijs in de Rhedense dorpen week aanvankelijk nauwelijks af van wat we van elders kennen: scholen onder de hoede van de kerk, met een...
Achteraanzicht spoelerij van de Tricotfabriek Winterswijk (Bron: Wikimedia)
De Tricotfabriek in Winterswijk
De Tricotfabriek (ook wel Tricot genoemd) is een voormalige textielfabriek, nu in gebruik als appartementencomplex, en is gelegen aan de Wilhelminastraat in Winterswijk. De Tricot...
Hoek IJsselkade-Marspoortstraat, met aan de rechterzijde het Scheepvaarthuis, rond 1910.
Het Scheepvaarthuis
De hulpverlener die tijdens het bombardement het huis van de familie Barto nét op tijd verliet, bereikte al rennend de kelder van het Scheepvaarthuis op...
Arnhemmers op de vlucht, de Klingelbeekseweg te Arnhem © Collectie Vroemen, Gelders Archief
Collectie Vroemen
Jarenlang verzamelde Paul Vroemen, afkomstig uit de Gelderse hoofdstad, documentatiemateriaal over de operatie Market Garden in het algemeen, en de Slag om Arnhem in het...
middeleeuwse stadsbewoners
Middeleeuwse stadsbewoners
Als je door de binnenstad van Harderwijk loopt, is het moeilijk voor te stellen hoe middeleeuwse Harderwijkers leefden. Een middeleeuwse stad werd bewoond door mensen...
Vooraanzicht van Ons Erf in Berg en Dal
Ons Erf
Ooit logeerden er jongeren in het indrukwekkende landhuis van Ons Erf in Berg en Dal. Zij volgden hier een verlovingscursus of een cursus voor de...
Het monument (1994) langs de Heerbaan van de evacuatie (Bron en fotograaf: Jan G. Smit)
Millingen op drift
Millingen had in de eerste vier jaar van de oorlog betrekkelijk weinig gemerkt van gevechtshandelingen. Het Nazibewind had voor 1940 vele Millingers alleen maar voordelen...
Kopermolen in Zuuk (Bron: Wikimedia, foto: Willem Jans)
Industrieel water
Niet alleen de beken waarlangs zich de industrie in onze gemeente ontwikkelde in de zestiende en zeventiende eeuw maakten deel uit van het industrieel...
07a Bethanie Handschrift BA OB 287 059r
Arnhemse kloosters, 1400-1580
In 1404 werd even buiten de stad bij het voormalige landgoed van de burgemeesters Van Presickhave een vrouwenklooster gesticht met de naam Bethanië. Het klooster,...
Gezichtshelm van ijzer, bekleed met verzilverd brons van tussen 50 en 100 na Chr., gevonden in de Waal bij Nijmegen. De uitdrukkingsloze gelaatstrekken moesten, zo nemen we aan, angst aanjagen bij de tegenstander. © collectie Museum Het Valkhof, Nijmegen
Castella, kastelen en steden
Grote rivieren zijn in tijden van strijd en oorlog van enorm strategisch belang. Door hun goede bevaarbaarheid spelen ze een grote rol bij de aanvoer...
De muur met spreekgestoelte begrensde het terrein van NSB-leider Mussert in Lunteren. Bron: Collectie Gemeentearchief Ede, nr GA19344
Ede in de Tweede Wereldoorlog
Elk voorjaar rept zich een groep leerlingen van een Edese basisschool met borstels en poetsdoeken naar de hellingen van de Paasberg. Daar staat het Mausoleum:...
Tramstation Ewijk, oude ansicht
Tramstation Koopmans voor de stoomtram Maas en Waal
In onderscheid tot andere agrarische gebieden ging eind negentiende eeuw het Rivierengebied over op andere teelten, onder andere de fruitteelt. Het...
Vliegveld Deelen (Arnhem) tijdens de opbouw. Nederlandse arbeiders melden zich bij de wacht. Winter 1941. © Gelders Archief
De schijngestalten bij Deelen
De nieuwbouw van vliegveld Deelen bij Arnhem stond onder leiding van de Bauleitung der Luftwaffe Deelen. De bouw werd voornamelijk door Nederlandse bedrijven uitgevoerd. Van...
In 1816 voer het eerste stoomschip over de Waal, en al gauw was de raderboot een vertrouwd beeld. Op de voorgrond van deze tekening uit 1828 van Peter Franciscus Peters is een raderboot te zien. © via Collectie Gelderland Museum het Valkhof
Vernieuwing tijdens de Industriële Revolutie
De industriële revolutie veranderde in de negentiende eeuw de aard van de handel op de Waal. De stoomscheepvaart deed zijn intrede, en talloze maatregelen zorgden...
Tachtigjarige oorlog
Dat de Over-Betuwe regelmatig strijdtoneel was, had te maken met de nabijheid van de twee vestingsteden Nijmegen en Arnhem en de ...
blik-arnhemse-meisjes.jpg
Arnhemse meisjes
Als opgroeiende jongeman kwam ik in Arnhem wonen. Over Arnhemse meisjes had ik nog geen enkel notie. Maar toen ik op de dag thuisgekomen gevraagd...
Tombe in de Barbarakerk van burgemeestersvrouw Aleida van der Dussen
Catharina Alida van der Dussen
In het koor van de Oude of Hervormde Barbarakerk staat een witmarmeren graftombe. Laatste rustplaats van Catharina Alida van der Dussen (1690-1745), vrouw van de...
De drakenbron in Geldern, Duitsland (Bron: Wikimedia)
De Draak van Gelre
De Draak van Gelre is een sage over de ontstaansgeschiedenis van de naam van Gelderland en de herkomst van de mispelrozen in het (oude) wapen...
Bij de aanleg van de nevengeul bij Lent is veel archeologisch onderzoek gedaan. Daarbij werden delen van het verdwenen fort Knodsenburg blootgelegd, zoals hier te zien op een vogelvlucht uit 1668, helemaal onderaan. © Via Collectie Gelderland, Museum het Valkhof
Nieuwe Waallandschappen met oude wortels
Vanaf 1990 zijn veel uiterwaarden opnieuw ingericht voor nieuwe natuur en ruimte voor de rivier. Zo is het uiterwaardenlandschap de afgelopen 25 jaar langzamerhand ingrijpend...
In 1828 legde Johann Adolf Lasinsky de afvaart van een groot Hollands houtvlot bij Koblenz vast. Op het vlot zijn hutten gebouwd. Tientallen roeiers sturen het vlot in de goede richting. © Wikimedia PD
Twee bijzondere handelsproducten: wijn en hout
Eeuwenlang vormde de handel in Rijnwijn een van de belangrijkste pijlers onder de economische voorspoed van Nijmegen. Dertig tot vijftig procent van alle schepen die...
Geriefhoutbosje met afgezet, ofwel afgezaagd hakhout. © Gemeente Beuningen
Geriefhoutbosje
Geriefhoutbosjes en andere beplantingsvormen met hakhout dienden om hout te leveren voor de verkoop of voor dagelijks gebruik rondom en in de boerderij. De bosjes...
Een wiegje uit de jaren '50 van de vorige eeuw
Geboorte in Culemborg
"En d'r was dan vroeger niemand bij, net wat Jan Pronk zegt, gewoon mijn vader en de baker. En ze hadden voor...
In deze ovenkamers vonden twintig gezinnen een veilig onderkomen tijdens de Slag om Arnhem in september 1944
Opvang in Steenfabriek de Panoven
Na een vermoeiende tocht vanuit Angeren bereikte de familie Kleberg uit Arnhem uitgeput een boerderij in Lathum. De familie, bestaande uit zeven personen met een...
Boerderij Kerkweg Afferden. Fotografie Hans Barten
Boerderij
Dit monument bepaalt samen met het tegenoverliggende oude kerkhof het aanzicht van het vroegere dorps- en kerkplein Het Hoog. Het is een voormalige hallehuisboerderij met...
Speeluurtje voor kinderen met een longziekte in sanatorium Dekkerswald. Collectie G.G.Driessen
Zorg voor mensen
Gezonde boslucht en ruimte. Die vind je beiden in Groesbeek. Rond 1900 is tuberculose (tbc) een enge longziekte. Veel mensen sterven daaraan. De ziekte wordt...
Beeldje Gudula
Gudula
Gudula is de patroonheilige van de Lochemse kerk. Zij is een vrome vrouw die in de achtste eeuw leeft en haar gebeden...
Streektaalkoffer
Over overlijden in Ulft
"Als de kist in de lijkkoets lag met een of twee paarden ervoor werd er naar het kerkhof gereden en de familie,...
Reconstructietekening Hunnerpark © Museum Het Valkhof
Hunnerpark
Deze tekening geeft de situatie tussen 1927 en 1930 weer. Het beeld van Petrus Canisius (links op de tekening) is net geplaatst en men is...
Landgoed Velhorst (Foto: Focko de Zee)
De Velhorst
Een van de oudste (land)goederen in de buurt van Almen is de Velhorst. Tegenwoordig eigenaar Natuurmonumenten biedt gelegenheid er naar hartenlust te wandelen en fietsen...
Illustratie van een onderslaand waterrad, eind negentiende eeuw.
Bedrijvigheid bij Biljoen
Wat nu een verstild plekje is in het park van Biljoen, was vroeger een plaats waar bedrijvigheid overheerste. De hoogteverschillen en...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl