Geschiedenis Gelderland

Deze website bevat verhalen uit de geschiedenis van Gelderland. Elk verhaal op deze website is ondergebracht bij een specifiek thema.

Daarnaast vindt u op de website Specials met daarin een serie verhalen die bij een project of een uitgelicht thema horen. Ook zijn er veel Canons te vinden op mijnGelderland. Dit zijn chronologische overzichten van de hoogtepunten uit de geschiedenis van de provincie en van diverse gemeenten in Gelderland. Sinds 2012 vindt u ook routes op mijnGelderland; locatiegebonden verhalen die via de Layar-app, en soms QR-codes te beleven zijn. Bekijk vooral ook eens de suggesties voor sprekers die boeiend kunnen vertellen over onderdelen van het Gelders erfgoed.

Vrijwel alle erfgoedorganisaties vindt u bij Eropuit (te bezoeken organisaties) of Overige (de niet te bezoeken erfgoedorganisaties). Van veel van deze organisaties staan ook de activiteiten op mijnGelderland. Wees welkom en kijk rustig rond in de rijkdom van de Gelderse geschiedenis en erfgoedorganisaties van Gelderland.

U kunt reageren op de verhalen en wij zijn benieuwd naar uw aanvullingen.

Kasteel Hernen (Bron: Michiel Verbeek)
De bijzondere bouwstijl van kasteel Hernen
In de omgeving van Wijchen ligt Hernen: een dorpje met een afwisselend en waterrijk buitengebied. Er ligt ook een middeleeuwse burcht, die met een gids...
Ansichtkaart van grens tussen Duitsland en Beek (1927) © Regionaal Archief Nijmegen
Duitse vluchtelingen over de grens
Duitse vluchtelingen staken in de jaren ‘30 met golven de grens met Gelderland over. Dieptepunt vormde de grote stroom van 10.000 Joden naar Nederland in...
De geallieerden roeien de Waal over
Geallieerde oversteek van de Waal
Het verzet van de Duitsers op en rond de bruggen van Nijmegen was hevig. Op 20 september 1944 besloot de geallieerde ...
Kanonschieten in Bredevoort in 2013 (Bron: collectie Boelens)
De heerlijkheid Bredevoort
In 1188 werd Bredevoort voor het eerst schriftelijk vermeld als 'castrum Breidervort' in een akte. De heerlijkheid Bredevoort was toen onderdeel...
Plattegrond Feltman voor restauratie
Nijmegen in vogelvlucht door Hendrik Feltman
In museum het Valkhof hangt een bijzonder groot kunstwerk dat ons een idee geeft hoe de waalstad Nijmegen er in de ...
De dijken van nu kwamen in de dertiende eeuw tot stand door de kaden van dorpspolders met elkaar te verbinden. © Ruben Smit, 2009. Beeldbank Rijkswaterstaat CC-by
De eerste dijken
De bewoners van het rivierengebied hebben zich vanaf de middeleeuwen enorme moeite getroost om het water door middel van dijken in te tomen. Dat leidde...
Hotel De Wereld achter- en zijgevel, in Wageningen (Bron: Wikimedia, foto: RCE, 20248854 )
De officiële capitulatie in Wageningen
Vlak voor de bevrijding werden in het bevrijd gebied enorme hoeveelheden voorraden voor het westen aangelegd van biscuits, blikken vlees, vet,...
De schuur en voormalig synagoge op de 'Jodenhoek' te Druten.
De Jodenhoek
Oudere Drutenaren kennen de Nieuwstraat nog als de 'Jodenhoek'. Aan die straat, in de negentiende eeuw Brouwersstraat geheten, stond een gebouw...
Rivierkribben zijn net als steenfabrieken onderdeel van het Waallandschap, hier omstreeks 1836 vastgelegd door de kunstenares Adriana Diderika van Houweninge © Museum Het Valkhof Nijmegen, Adriana Diderika van Houweninge.
Rivierlopen manipuleren
Gedurende de middeleeuwen had de mens weinig invloed op de rivier. De Waal was een brede stroom met eilanden, geulen en ondiepten. Een geul kon...
De priesterzerk van de zevende rector van het klooster.
Voormalig vrouwenconvent Onze Lieve Vrouwe op de Holtmeer
Bij de vijfsprong die de plaatsen Molenhoek/Horssen-Bergharen-Afferden met elkaar verbindt, ligt de Mariaberg, ook Kloosterberg of de Holtmeer genoemd. Op deze plek stichtte Dirk van...
Gehucht Kerkwijk in de Bommelerwaard, voorbeeld van een woerd © Jan Neefjes, Overland, CHW Gelderland 539, 2003 CC-by
Omgaan met de grillen van de rivier
Toen de mensen 5000 jaar geleden vaste woonplaatsen kregen en de door de rivier afgezette kleigronden gingen bewerken, waren er nog geen dijken. Instanties als...
Kerktoren van de Ruïnekerk (Bron: RCE)
Ruïnekerk: verwoest of afgetakeld?
In Gelderland zijn verschillende oude kastelen en kerken. Hierover doen verschillende verhalen de ronde. Zo is er het verhaal over het...
De oprijlaan en de poort van de Wiersse in de herfst (Foto: Jürgen Becker)
Bezitters van landgoed de Wiersse
De Wedersche, Wyrsche, Wyersche of Wiersse was aanvankelijk een uitgebreid gebied van broek, weide- en bouwlanden, heidevelden en bossen. ...
Optreden KTSM Tiel in Dortmund 2007
Koninklijke Vereniging 'Het Tielsch Stedelijk Muziekcorps'
Een aantal vooraanstaande personen in Tiel hebben in 1895 ervoor gezorgd dat er weer een muziekkorps kwam na de opheffing van...
Een Poolse koning toont zijn zilver (Foto: Jette Janssen)
Koningszilver voor de schutterskoning
Het belangrijkste schietmoment voor schutterijen is het koningschieten. Degenen die wint bij het koningschieten mag zich een jaar koning noemen. De...
Beesd Voorstraat 1900
Beschermd dorpsgezicht Beesd
Het dorp Beesd heeft met de Voor-, Midden-, en Achterstraat een planmatige aanleg welke stamt uit de Middeleeuwen. Toen verkregen de...
Hervormde kerk Winssen op de kleine begraafplaats
De Hervormde kerk in Winssen
Aan de Notaris Stephanus Roesstraat nummer 11 staat op een kleine begraafplaats de Hervormde kerk. Het is in haar huidige gedaante een t-vormig gebouwtje, gebouwd...
Schoolklas in Lienden, circa 1900 (Bron: Regionaal Archief Rivierenland, Tiel, foto: fotocollectie Lienden)
De invoering van de leerplichtwet
Al voordat op 1 januari 1901 de leerplicht werd ingevoerd, was het schoolverzuim in Nederland flink gedaald. De leerplicht vormde als het ware het sluitstuk...
Willem I in kroningsmantel (Bron: Wikimedia)
Rijkspottenkijkers
Vrijwel de hele negentiende eeuw werden de commissarissen nog beschouwd als een soort spionnen van de koning. Ze kregen de bijnaam...
De Waag in Doesburg (Bron: Wikimedia, RCE, fotograaf: Sjaak Kempe)
Stadsbierhuys De Waag in Doesburg
Doesburg is een 'drielandenpunt', gelegen op de grenzen van de Achterhoek, Veluwe en Liemers. De stad geniet grote bekendheid door haar gerestaureerde binnenstad: het middeleeuwse...
Rattentoren Roermond
De rattentoren
De bakermat van Gelderland is groot, maar het hertogdom Gelre was nog veel groter. Een deel van Limburg en Duitsland behoorden ooit ook tot Gelre....
Verwoesting Nijmegen na bombardement 1944
Het vergissingsbombardement op Nijmegen
Het Plein 1944 in het hartje van de stad Nijmegen herinnert nog altijd aan de ravage die Amerikaanse bommen op 22 ...
Vooraanzicht van Paleis het Loo in Apeldoorn
Paleis Het Loo, een machtig jachtpaleis
Wat veel mensen waarschijnlijk niet weten, is dat Paleis Het Loo voornamelijk werd gebouwd als jachtpaleis. Stadhouder Willem III (1650-1702) vond de zandgronden van...
Dieren in Burgers Zoo in Arnhem
Leeuwen 'in het wild' in Burgers Zoo
Het is in 1968 een wereldprimeur: het eerste safaripark van Europa, in Arnhem. In Burgers Zoo kunnen bezoekers met eigen ogen...
Verburgtskolk gezien vanaf de Waaldijk © Google Streetview
Samengestelde kolken
Plekken langs de dijk die eenmaal waren doorgebroken, hadden verhoogde kans om het nogmaals te begeven. Veel wielen langs de Waal zijn ontstaan door de...
Velden in Gelderland
Het kenmerkende landschap van Epe
Enken zijn hoge akkers die je tegenwoordig nog veelvuldig in ons landschap ziet. De verschillende landbouwvormen in de gemeente Epe zijn allemaal ...
Aan het eind van de twintigste eeuw geven leden van Het Gelders Orkest workshops aan middelbare scholieren (Bron: Het Gelders Orkest)
Het Gelders Orkest
Het eerste abonnementsconcert in De Reehorst (Ede) van 31 maart 1948 speelde zich af aan de vooravond van de oprichting van...
Feestelijke molentaal op Molen De Wielewaal in 1975. Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Windkorenmolen De Wielewaal en de molentaal
Aan de Zandstraat in Beneden-Leeuwen staat windkorenmolen De Wielewaal gebouwd in 1857 volgens de sluitsteen boven de toegangsdeur. Het is een...
Splitsingspunt van Rijn en Waal bij de Schenkenschans omstreeks 1640. De Waal was toen al een grotere tak dan de Rijn. Rond het splitsingspunt liggen veel fortificaties. Noord is onder. © Atlas van Loon, Joh. Jacobi Schort, ca. 1640
Meanderende rivieren
Ongeveer 10.000 jaar geleden was de ijstijd afgelopen. In de periode die we het holoceen noemen, werd het klimaat warmer en gelijkmatiger. De bergen in...
Protestantse Kerk Wamel vanaf de oostzijde. Foto: Gerard Kouwenberg, 2014.
Protestantse Kerk Wamel, wisselende eigenaren en bedienaren
De huidige Protestantse Kerk is een van de blikvangers van de Dorpsstraat. Wie nu deze kerk bekijkt, ziet slechts een flauwe...
Luchtfoto van Psychiatrisch Ziekenhuis Wolfheze (Foto: Historisch Museum Wolfheze)
Psychiatrie in Wolfheze
Hoe kan een psychiatrisch patiënt het beste behandeld worden? Die vraag staat in de jaren '60 centraal in het psychiatrische ziekenhuis...
De rechtbank in Zutphen
Zutphen, stad van recht
Zutphen staat bekend als belangrijke plaats in de geschiedenis van de rechtspraak. Als een van de eerste steden had deze stad...
Noord-west zijde van de Protestantse Kerk in Boven-Leeuwen. Foto: Gerard Kouwenberg, 2014.
Getouwtrek om de Protestantse Kerk
De Protestantse Kerk aan de Waalbandijk 19 te Boven-Leeuwen, benedendijks, ten oosten van de grote Wiel bij de Molenstraat, is in...
Herberg-boerderij De Clef, nu verscholen in het groen
Herberg De Clef, de stoomtram stopte er
Herberg-boerderij De Clef uit de zeventiende eeuw ligt nu verscholen in het groen. Omdat de boerderij wat hoger ligt op de ...
Hoofdstraat in Epe in 1977 (Bron: Prentenbriefkaarten-verzamelaar)
Het ambt Epe
Het 'ambt' Epe is de bestuurlijke voorganger van de huidige gemeente. Het ambt bestaat al sinds de Middeleeuwen en bestaat uit...
De Wildenborch (Bron: de Wildenborch, Gelders Erfgoed bezit geen rechten van deze afbeelding)
Roofridderburcht de Wildenborch
Het is nauwelijks voor te stellen dat er zich op deze plek tussen Vorden en Lochem ooit een van de meest geduchte...
Samenwerking van muziekscholen in de Achterhoek met Duitse muziekscholen leidt tot veel gemeenschappelijke concerten en muziekuitvoeringen (Bron: Euregio Mozer Cultuurbureau)
Het verdwijnen van de Europese binnengrenzen
Het verdwijnen van de binnengrenzen had tot gevolg dat binnen het verenigd Europa een nagenoeg volledige vrijheid van verkeer ontstond voor...
Tekening C. Pronk, Balgoy 1732. Bron: Pagus Balgoye
De Oude Toren van de parochie Balgoy en Keent
Voor 1100 hoorde de parochie Balgoy waarschijnlijk bij het bisdom Utrecht. In de elfde of begin twaalfde eeuw werd, waarschijnlijk door...
Villa Vinkendael in Beuningen
Romantische fabrikantenvilla in Beuningen
Deze in 1910 gebouwde statige en romantische fabrikantenvilla is ontworpen door architect Oscar Leeuw (Roermond 1866-Nijmegen 1944). Leeuw heeft een flink aantal monumentale gebouwen op...
De Puthof , woonhuis anno 2013 © Marianne Poorthuis. CC-by
De Puthof, boerenhoeve met een put
Boerderij De Puthof is ruim drie eeuwen oud. Naast de boerderijfunctie diende het ook nog lang als pastorie en kosterij annex school. De voormalige boerderij...
Vooraanzicht van Ons Erf in Berg en Dal
Ons Erf
Ooit logeerden er jongeren in het indrukwekkende landhuis van Ons Erf in Berg en Dal. Zij volgden hier een verlovingscursus of...
Ad Gerritsen, Zonder titel (1998)
Oogmerk: Ad Gerritsen
In 2012 is Plaatsmaken begonnen met het filmen van Gelderse kunstenaars in hun atelier. Bijzondere werkprocessen van kunstenaars, en gedachten die...
Personeel aan het werk in een ijzergieterij in Deventer
IJzer in Gelderland
De Veluwe werd vroeger gebruikt als ijzerwingebied. Hier kwamen duizenden kilo's ijzererts uit ijzeroer en klapperstenen. Langs de...
Lichtenbeek koetshuis vooraanzicht. glk.nl
Landgoed Lichtenbeek op de Arnhemse stuwwal
De drie fraaie aaneengesloten landgoederen Mariëndaal, Boschveld en Lichtenbeek vormen samen landgoederencomplex Mariënborn Zuid, een afwisselend landschap met graslanden, akkers en bossen. Ze liggen op...
Geriefhoutbosje met afgezet, ofwel afgezaagd hakhout. © Gemeente Beuningen
Geriefhoutbosje
Geriefhoutbosjes en andere beplantingsvormen met hakhout dienden om hout te leveren voor de verkoop of voor dagelijks gebruik rondom en in de boerderij. De bosjes...
Achteraanzicht spoelerij van de Tricotfabriek Winterswijk (Bron: Wikimedia)
De Tricotfabriek in Winterswijk
De Tricotfabriek (ook wel Tricot genoemd) is een voormalige textielfabriek, nu in gebruik als appartementencomplex, en is gelegen aan de Wilhelminastraat in Winterswijk. De Tricot...
Winkelcentrum Presikhaaf
Presikhaaf Arnhem
Winkelcentrum Presikhaaf in Arnhem, een overdekt winkelcentrum zoals er in Nederland honderden zijn. Of toch niet? Toen winkelcentrum...
Daams' Molen in Vaassen
Landbouwindustrie in Epe
Afgezien van deze bedrijvigheid is landbouw eeuwenlang het belangrijkste middel van bestaan geweest in Epe. De landbouw werd vooral in gemengde bedrijven uitgeoefend. Voor het...
De vermoedelijke muurrestant van het oude kasteel Kell in detail © Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed CC-BY-SA 3.0
Kell en Oud-Kell in Angerlo
Door de splitsing van het bezit van Gerrit de Rode van Kell ontstaan in 1399 de huizen Oud-Kell en Kell, later Groot-Kell genoemd. De namen...
Rooms-katholieke kerk Johannes de Doper. Bron: gemeentearchief Druten
Smits-orgel maakt Johannes de Doper-kerk een monument
Als je de Kerkstraat van Puiflijk binnenrijdt, zie je een driebeukige hallekerk met opvallende toren. In 1868 begon architect C. Weber...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl