Geschiedenis Gelderland

Deze website bevat verhalen uit de geschiedenis van Gelderland. Elk verhaal op deze website is ondergebracht bij een specifiek thema.

Daarnaast vindt u op de website Specials met daarin een serie verhalen die bij een project of een uitgelicht thema horen. Ook zijn er veel Canons te vinden op mijnGelderland. Dit zijn chronologische overzichten van de hoogtepunten uit de geschiedenis van de provincie en van diverse gemeenten in Gelderland. Sinds 2012 vindt u ook routes op mijnGelderland; locatiegebonden verhalen die via de Layar-app, en soms QR-codes te beleven zijn. Bekijk vooral ook eens de suggesties voor sprekers die boeiend kunnen vertellen over onderdelen van het Gelders erfgoed.

Vrijwel alle erfgoedorganisaties vindt u bij Eropuit (te bezoeken organisaties) of Overige (de niet te bezoeken erfgoedorganisaties). Van veel van deze organisaties staan ook de activiteiten op mijnGelderland. Wees welkom en kijk rustig rond in de rijkdom van de Gelderse geschiedenis en erfgoedorganisaties van Gelderland.

U kunt reageren op de verhalen en wij zijn benieuwd naar uw aanvullingen.

Kasteel Wijchen door C.Pronk, 1732. Bron: RKD
Een kasteel voor een paarlen halssnoer
De beroemdste bewoners van het kasteel te Wijchen zijn Emilia van Oranje-Nassau, dochter van Willem van Oranje, en haar echtgenoot Emanuel van Portugal. Emilia's broer...
Vooraanzicht Sint Paschaliskerk Woezik. Bron: Wikimedia Commons, Havang 2013
Sint Paschaliskerk, een kerk die er moest komen
Het is nog altijd pijnlijk te zien hoe lang de rooms-katholieke Woezikse gemeenschap letterlijk heeft moet vechten voor de status van...
Krantenartikel over De Haard
Nijmeegs clubhuis De Haard
De Nijmeegse wijk Het Willemskwartier is aan het begin van de twintigste eeuw een echte volksbuurt waar veel grote gezinnen wonen.
Vergif
Jonker Ernst Mom
Jonker Ernst Mom is in 1564 landsheer van Avesaeth bij Didam. Hij is een telg uit een rijk geslacht, die als vrijgezel als een playboy...
Hein Andrée
Keramist Hein Andrée (1882-1961)
In CODA in Apeldoorn is een collectie van 72 stuks aardewerk van de pottenbakker Hein Andrée te bewonderen. Keramiekspecialisten rekenen Andrée tot de belangrijkste keramisten...
Gemaal © Jan Reijnen
De kaai gaat lopen
In het land van Maas en Waal waren een tiental buitenpolders aanwezig. De hoogte van de kades van de polders was vastgesteld door de rivierbeheerder....
Wijnfort te Lent
Het Wijnfort in Lent
Het Wijnfort bij Nijmegen is tegenwoordig een plek waar mensen hun feest vieren, een bedrijfsbijeenkomst organiseren of wijn komen proeven. Oorspronkelijk had het fort een...
Het huidige Holthuis © John Wennips www.kasteleninnederland.nl
Het Holthuis in Twello
Ten noordoosten van het dorp Twello ligt het Holthuis. In de achttiende en negentiende eeuw is een rechthoekig landhuis van baksteen gebouwd, waarschijnlijk op de...
Het stadhuis in Doesburg (Bron: RCE, fotograaf: 'Cicero')
Vestingstad Doesburg
Doesburg wordt voor het eerst genoemd in een akte die gedateerd is tussen 1053 en 1071. In die tijd bestond de omgeving uit moerassen en...
Deze afbeelding van de Sint Elisabethsvloed (1421) is mogelijk een van de eerste schilderijen waarop de Waal staat afgebeeld (linksboven). Het een altaarstukpaneel van een onbekende meester (1490-1495). © Rijksmuseum PD
De Waal in schilderijen: opkomst
Met de opkomst van de Renaissance, aan het begin van de zestiende eeuw, schilderden kunstenaars meer religieuze taferelen en legden ze zich toe op alledaagse...
Bij de aanleg van de nevengeul bij Lent is veel archeologisch onderzoek gedaan. Daarbij werden delen van het verdwenen fort Knodsenburg blootgelegd, zoals hier te zien op een vogelvlucht uit 1668, helemaal onderaan. © Via Collectie Gelderland, Museum het Valkhof
Nieuwe Waallandschappen met oude wortels
Vanaf 1990 zijn veel uiterwaarden opnieuw ingericht voor nieuwe natuur en ruimte voor de rivier. Zo is het uiterwaardenlandschap de afgelopen 25 jaar langzamerhand ingrijpend...
Tabaksschuur Ewijk. Bron: RCE, foto: C.Th.Kokke
Overblijfselen van de tabaksteelt
De commerciële tabaksteelt is begin zeventiende eeuw in Europa opgekomen. Van de Utrechtse heuvelrug verspreidde het product zich via de Betuwe (1650) naar Maas en...
Kweeperen bij Kasteel Batenburg © Erfgoed Gelderland, Henriette Kosse CC-by
Kweeperen van Batenburg
Oorspronkelijk is de kweepeer afkomstig uit Perzië en Anatolië en misschien ook uit Griekenland en de Krim. Lange tijd werden de vruchten, die meer in...
Hotel De Wereld achter- en zijgevel, in Wageningen (Bron: Wikimedia, foto: RCE, 20248854 )
De officiële capitulatie in Wageningen
Vlak voor de bevrijding werden in het bevrijd gebied enorme hoeveelheden voorraden voor het westen aangelegd van biscuits, blikken vlees, vet, gecondenseerde melk, suiker en...
Zandwinplassen rondom Wijchen Gemeente Wijchen.jpg
Zandwinplas
Voor de aanleg van de snelwegen A326 en A73 en vooral ter hoogte van nieuwe knooppunten was veel zand nodig. Zo ligt de A326 tussen...
Tramstation Ewijk, oude ansicht
Tramstation Koopmans voor de stoomtram Maas en Waal
In onderscheid tot andere agrarische gebieden ging eind negentiende eeuw het Rivierengebied over op andere teelten, onder andere de fruitteelt. Het...
Kwel achter de dijk maakt het gebied geschikt voor waterminnende planten. Bron: Gemeente Beuningen
Kwelbos
Het bos ten zuiden van de dijk ten oosten van Winssen heet Biezenwaard. Deze naam staat voor waterminnende planten (biezen) in een laaggelegen land (waard)....
Kleuterklas in de Bommelerwaard, circa 1955 (Bron: Gelders Archief)
De schoolloopbaan uitgebreid
Na 1900 groeide niet alleen de deelname aan het lager onderwijs, ook het vervolgonderwijs nam een enorme vlucht - mede onder invloed van de Leerplichtwet....
Oogstdag Rekken, 2013 (Bron: Stichting Eibergse Molens)
De Piepermolen in Rekken
De Piepermolen is genoemd naar de twee laatste eigenaren van deze molen: vader Ernst en zoon Herman Pieper. Vijf jaar voor hij stierf, besloot Herman...
Geldermalsen Kerkstraat
Van Malsen tot Geldermalsen
Geldermalsen is de grootste kern en naamgever van de gemeente Geldermalsen. In de middeleeuwen Malsen, genoemd naar de Heren van Malsen, afstammelingen van het adellijke...
Werk aan het Spoel (Bron: www.culemborg.nl)
Werk aan het Spoel
Tijdens de Hollandse Oorlog (1672-1678) werd op initiatief van de Staten van Holland voor het eerst een "Hollandse Waterlinie" in gereedheid gebracht. Deze waterlinie volgde...
President Steijnbank © Stichting Het Nationale Park De Hoge Veluwe
De President Steynbank (1924)
Het echtpaar Kröller-Müller had grote bewondering voor de voormalig president van de Oranje Vrijstaat, Martinus Theunis Steyn (1857-1916). President Steyn speelde evenals Paul Krüger een...
Kerk van Maasbommel door C.Pronk, 1732. Bron: RKD
Rooms-katholieke kerk Maasbommel, opvolger van middeleeuwse kerk
Van de middeleeuwse kerk, die in 1812 is gesloopt, zijn geen zichtbare resten bewaard gebleven. De kerk stond op het kerkhof...
Gele rijders
De Gele Rijders
De 11de Afdeling Rijdende Artillerie is hun officiële naam, zelf noemen ze zich 11 AfdRA, maar Arnhemmers kennen deze militairen als 'de Gele Rijders'.
Standvoetbeker met visgraatversiering (3000-2800 v. Chr.), reconstructie vervaardigd door de auteur
Veluwse klokbekers
Veluwse klokbekers staan niet op zichzelf, maar zijn het product van een lange ontwikkeling, die in een groot deel van Europa varianten kent. Globaal begint...
Reclame van Quick
Quick, snelle voetbalschoenen uit de Achterhoek
Van Johan Cruijff tot Piet Keizer - vrijwel alle voetballers speelden tussen 1930 en 1980 op voetbalschoenen van Quick uit Hengelo. De schoenenfabriek uit de...
Koning Lodewijk Napoleon bezoekt in 1809 Dalem aan de Waaldijk in de Tielerwaard © Reinier Vinkeles. Collectie Rijksmuseum - PD
Een golf van liefdadigheid
De hulpverlening na een ramp gebeurde in eerste instantie plaatselijk, vanuit naburige steden en via de kerken. Na een overstroming in 1741 in onder andere...
Kerkallee in Velp © via Collectie Gelderland Beelden in Gelderland
De bevrijding van Velp
Dit is het ooggetuigenverslag van Cor van Rietschoten. Hij zag zijn ouderlijk huis verbranden bij de bevrijding van Velp in 1945. Op 17 april 2017...
Voormalig NCS BC6 Zuiderzeetram nu bij Gooise Tramweg Maatschappij © Erik Swierstra
De Zuiderzeetram
De Zuiderzeetram verbond Hattemerbroek en Nunspeet via Elburg met elkaar. Een zijtak legde een verbinding tussen Wezep en De Zande (Overijssel). De Zuiderzeetram reed slecht...
Gemaal Van Citters I te Niftrik © Wikimedia, Havang
Van Citters I, toch nog een gemaal...
In het totaal van de waterstaatsgeschiedenis van het Land van Maas en Waal en Rijk van Nijmegen-West nam het deel waarin Wijchen, Niftrik en Balgoy...
Huis Scherpenzeel in 1749 getekend door Pieter Jan van Liender. De woontoren uit de veertiende eeuw is in het midden nog duidelijk te herkennen aan de hoger geplaatst kap en de torentjes. © Rijksmuseum
Huis Scherpenzeel
De plaatsnaam ‘Scarpenzele’ komt voor in een oorkonde uit 1254, waarbij ‘zeel’ in dit geval ‘huis’ kan betekenen. Gelegen in het grensgebied van de bisschoppen...
De Polen vertrekken (Bron: Stichting Liberation Route Europe)
De Polen van Driel
Generaal Sosabowski en zijn Eerste Poolse Onafhankelijke Parachutistenbrigade hebben in de slag om Arnhem moedig gehandeld. De grote verdiensten die zij daarmee hebben gehad voor...
De Grote Kerk in Epe (Foto: Grote Kerk Epe)
Religie en Epe
Godsdienstig vormen Epe en Vaassen uitzonderingen in het algemene beeld van de Veluwe.
Beesd Het Lage Huis
De huizen van Beesd
Maar liefst drie kastelen had Beesd: Het Hoge, Lage en Blauwe Huis. Allen werden bewoond door leden van de familie Pieck.
Britse parachutisten
Een brug te ver
Operatie Market Garden was een gewaagde geallieerde operatie tegen de Duitse troepen in Nederland met als doel door te stoten naar Berlijn. Voor Kerstmis 1944...
Een Nederlandes verpleegster helpt gewonde Britse para’s bij Oosterbeek (Bron: Stichting Liberation Route Europe, © Beeldbank WO 2 – NIOD)
De vriendschapsband
September 1944, Operatie Market Garden, het geallieerden offensief is begonnen. Twee bevriende zweefvliegtuigpiloten kruisen elkaars pad. Een van hen raakt zwaar gewond. Bij het voorlopige...
Vooraanzicht van Huys te Schengen
Heerlijkheid Beek
Heerlijkheid Beek is een fraaie, op een steile heuvelrand gelegen landstreek met een grote afwisseling van loof- en naaldbos en bouw- en weiland. Daarnaast zijn...
Strangen, de lichtblauwe stroken zijn de voormalige strangen waarin bij hogere waterstanden van de Waal het water rond Winssen weg liep. gemeente Beuningen.jpg
Riviergeulen of strangen
In de tijd van spade, kruiwagen, paard en wagen was veel grondverzet een fysiek probleem. Bij het graven van sloten werd dan ook dankbaar gebruikgemaakt...
Gezicht op het N.S.-station Heerde te Heerde, met de diesel-electrische rangeerlocomotief nr. 621 (serie 600) van de N.S. met een goederentrein naar Apeldoorn (Fotograaf: Albers, L., uitgever: Most & Zn, P. v.d. opmerkingen, afbeelding behoort tot de Collectie De Pater)
Heerde: een beknopte geschiedenis
Al in de steentijd leven er mensen in de bossen en op de heidevelden van de gemeente Heerde, waar nu toeristen fietsen en wandelen. Het...
Huis de Kamp (Bron: havezate de Kamp)
De modernisering van Huize de Kamp
De vroegere heerlijkheid Borculo bezat een eigen Ridderschap, waarvan de leden een havezate moesten bezitten. De Kamp is hiervan de laatste, nog intact zijnde havezate.
De rechtbank in Zutphen
Zutphen, stad van recht
Zutphen staat bekend als belangrijke plaats in de geschiedenis van de rechtspraak. Als een van de eerste steden had deze stad stadsrechten. Dat betekende dat...
Bij de toren van de Hervormde Kerk staat de bakstenen pomp (Foto: John Scholte)
De stadspomp in Buren
Goede watervoorziening is voor de stad Buren in de achttiende eeuw van levensbelang.
Roland Schimmel, Zwarte zon
Oogmerk: Roland Schimmel
In 2012 is Plaatsmaken begonnen met het filmen van Gelderse kunstenaars in hun atelier. Bijzondere werkprocessen van kunstenaars, en gedachten die daarbij horen, worden zo...
S. Jans Poort te Arnhem, 1745 door Jan de Beijer en Hendrik Spilman © Gelders Archief
Jan de Beijer
De in Zwitserland geboren Jan de Beijer was een begenadigd tekenaar van stads- en dorpsgezichten. Als kind verhuisde hij naar het Duitse Emmerik (Nijmegen) en...
Huis Voorstonden
Havezate Voorstonden
Al in de tiende eeuw was er op de plek van havezate Voorstonden een kloosterkapel te vinden. Pas rond 1600 kwam het gebied echter pas...
De Zonnehal in Vierhouten (Bron: RCE)
Zonnehal te Vierhouten
In Vierhouten staan de monumentale gebouwen van de vroegere Arbeiders Jeugd Centrale (A.J.C.) op het Paasheuvelterrein.
Waterland (Noord-Holland) helpt bij de werderopbouw van Arnhem
Arnhem: afbraak en opbouw
Tussen september 1944 en april 1945 woonden de Arnhemmers noodgedwongen verstrooid over Nederland. Direct na de mislukte slag om Arnhem gaf de Duitse bezetter namelijk...
Een kaart uit 1657 met de Waal nabij Varik, tussen de Zennewijnse waard en het fort St. Andries, met oude en nieuwe reduijt © Maker: J. Tijnagel, 1657, Website Varik.nl
Tachtigjarige Oorlog: Mauritstorens
In de Tachtigjarige Oorlog waren de grote rivieren een belangrijk onderdeel van de verdediging van de Republiek. Ze vormden een barrière voor Spaanse troepen. Langs...
Ellecom (Bron: Stichting Liberation Route Europe)
De hel van Ellecom
Landgoed Avegoor heeft alles in zich; idyllisch, comfortabel, luxueus. En toch voldeed het in 1941 niet aan de eisen van Hauptsturmführer Brendel. Hij kreeg hier...
Tekening van kasteel Biljoen in 1874 © PD
Velp
Velp is met bijna 18.000 inwoners ruimschoots het grootste van de zeven dorpen, die de gemeente Rheden telt. Het ligt genesteld in de oksel van...

Inschrijven nieuwsbrief

Contactgegevens

Erfgoed Gelderland
team mijnGelderland
Westervoortsedijk 67-D
6827 AT Arnhem

T 026-3521690
E info@mijngelderland.nl